معرفی گوهرسنگهای استان کرمان
با توجه به اندک بررسی های صورت گرفته می توان گفت استان کرمان گنجینه ای بی نظیر از سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی شامل انواع گارنت،عقیق،کوارتز،کلسیت،تورمالین،یشم،آمیتیست،فیروزه،حدید ،جاسپر،پیروپ ،آپاتیت، آندالوزیت،ابسیدین، شهاب سنگ و…می باشد .
از آنجائیکه تاکنون هیچگونه مطالعات علمی و اصولی در راستای شناسایی و اکتشاف این ذخایر الهی صورت نپذیرفته و اغلب گوهرسنگها توسط افراد بومی به صورت خام و بدون ایجاد هرگونه ارزش افزوده از استان خارج می شود .دراین نوشتار سعی داریم به معرفی نمونه هایی از این گوهر سنگها که در حال حاضر در اکونوموزه خانه سنگ کرمان نگهداری می شود بپردازیم.
امید است با حمایت اساتید،دانشجویان، صاحبنظران و علاقمندان این صنعت آغاز کننده راهی برای رشد،پیشرفت و توسعه گوهرسنگ در استان باشیم.
شهاب سنگها تکه هایی از سیارک ها،ماه،مریخ وحتی شاید دنباله داران هستند که از فضا به زمین می افتند. سقوط آنها ممکن است با ظهورآتشگوی و سپس موج انفجار همراه باشد .به ندرت نیز برخورد آنها چنان انفجار آمیز است که سیر تاریخ زمین را از بیخ وبن دگرگونه می سازد.
برخی شهابسنگها شبیه سنگهای آتشفشانی زمین هستند.برخی دیگرشبیه آلیاژآهن-نیکلی هستند که طبق باورهای امروزین جو زمین را می سازد.با این وجود بسیاری دیگر به هیچ چیز زمینی شباهت ندارند وممکن است بازمانده ماده اولیه ای باشند که منظومه شمسی از آن پدید آمده است.
در حال حاضر بیشتر شهاب سنگهای ثبت شده ایران در بولتن جهانی متعلق به استان کرمان(شهداد،راور،رفسنجان و شهربابک) می باشند .
کاربرد:تزئینی و جواهرات،مطالعات تحقیقاتی و پژوهشی،کلکسیونی،کاروینگ
فیروزه : (Turquise)
فیروزه کانی از جنس فسفات آبدار آلومینیوم و مس با ساختار بلوری کج وجهی (تری کلینیک)، شفافیتی کدر و مومی شکل و سختی 5-6 درجه در مقیاس موهس است. این سنگ تحت تاثیر محلول های اسیدی در محیط آبی تشکیل می شود و به صورت توده های فشرده یا رگه هایی جداگانه در داخل شکاف سنگ ها به صورت گرد یا قلوه ای شکل یافت می شود. بهترین مناطق از نظر آب و هوایی جهت تشکیل این سنگ مناطق خشک می باشد. این گوهر معمولا در مناطقی یافت می شود که در آن صخره های به جا مانده از فعالیت های آتشفشانی بوده یا حرارت زمین در شکل گیری آن دخالت داشته است.
سنگ فیروزه از محبوب ترین سنگ های قدیمی است ویک کانی کمیاب و ارزشمند است که در رنگ های طیف فیروزه ای از آبی روشن گرفته تا سبز، وجود دارد .
فیروزه توسط فیروزه تراشان تراشیده و شکل داده می شود و از آن به عنوان نگین در انگشتر ، گوشواره ، گردنبند و جواهرات دیگر استفاده می شود .
کاربرد:تزئینی و جواهرات،مجسمه سازی،کلکسیونی،منبت کاری
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرستان شهربابک و رفسنجان یافت شده است.
گارنت دمانتوئید:شبیه الماس (Demantoid = like diamond)
گارنت دمانتوئید که به عنوان کمیاب ترین و با ارزش ترین سنگ خانواده گارنت معرفی می شود.
گارنت دمانتوئید کرمان شهرت جهانی داشته و حتی در بازار جهانی بعد از گارنت سبز نیجریه در اهمیت بالایی قرار دارد. نمونه های پاک و درشت گارنت که همزمان پاک باشند بسیار کمیابند. با این حال اگر شرایط صادرات آن وجود داشته باشد میتواند واردات ارزی خوبی به کشور ما داشته باشند.
کاربرد: دمانتویید کاربردهای متفاوتی در صنعت جواهرآلات دارد و در اندازههای متفاوت و مختلفی میتوان این سنگ را فرآوری کرد و در کنار سنگ های مختلف از آن بهره برد و معمولاً ترکیب گارنت با الماس یعنی ترکیب دمانتوئید با الماس یک ترکیب بسیار ایده آل و بسیار پرفروش است.
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرستان بافت ،رفسنجان و سیرجان یافت شده است.
گارنت توپازولیت:(topazolite)
نوعی آندرادایت به رنگهای زرد تا لیمویی یا زرد قهوه ای دیده می شود که به دلیل تشابه خود با سنگ توپاز ،توپازولیت نامیده می شود.
کاربرد:توپازولیت کاربردهای متفاوتی در صنعت جواهرآلات دارد و در اندازه های متفاوت و مختلفی می توان این سنگ را فرآوری کرد و در کنار سایر گوهر سنگ ها ازآن بهره برد.
نمونه هایی از این گوهر سنگ در شهرستان بافت و بردسیر وجود دارد.
سرپانتین سنگ شبیه یشم : (serpentine)
سرپانتین به داشتن نورگذری مات، درخشش مومی ، قابلیت تراش به اشکال مختلف و توانایی خوب صیقل خوردن شناخته شده است. این خصوصیات آن را جهت استفاده به عنوان به یک سنگ نیمه قیمتی ، کاربردهای معماری و سنگهای زینتی محبوب تبدیل کرده است.
کاربرد:تزئینی و جواهرات،مجسمه سازی،کلکسیونی،منبع آزبست و عایق ،معماری
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرستان ارزوئیه،بافت و راین یافت شده است.
جاسپر: ( jasper)
جاسپر (jasper) یا ژاسپر در واقع به مجموعه ای از کوارتز های ریزبلورین یا کلسدون با مواد معدنی دیگر گفته می شود. جاسپر سنگی با سختی 7 – 6.5 در مقیاس موس و یک سنگ متخلخل است که تقریبا دارای رنگ های مختلف است و از مواد معدنی رسوبات و یا خاکستر ها تشکیل شده است. این سنگ در طول زمان و در جریان رسوبگذاری سیلیکات ها و خاکستر های آتشفشانی ایجاد شده است. به طور کلی جریان گرمابی آتشفشانی در تشکیل و ایجاد این سنگ موثر بوده است. جاسپر ذاتا اوپک بوده و نورگذری ندارد. شاید لایه ای نازک از آن بتواند نیم اوپک باشد.
کاربرد:تزئینی و جواهرات،مجسمه سازی،کلکسیونی،مصارف صنعتی
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهربم ،رفسنجان،راین و بافت یافت شده است.
کلسیت (Calcite)
بلورهای کلسیت با کیفیت بالا بسیار کمیابند و میتوان آنها را برای تراش نگین نیز استفاده نمود. هرچندسختی بسیار پایین آن و همچنین ضربه پذیری بسیار بالای آن سبب شده از آن کمتر در جواهرسازی استفاده شود. تنوع رنگ و شکلهای جالب نتراشیده آن سبب شده به عنوان سنگی کلکسیونی و دکوری قابل استفاده باشد.
کاربرد: صنایع مختلف ساخت و ساز، شیمیایی، خدماتی، کشاورزی و بعنوان پودر مل در نقاشی، خمیردندان و لاستیک سازی استفاده می شود.
نمونه هایی از این گوهر سنگ با قابلیت تراش درشهر راور یافت شده است.
سنگ عقیق (Agate)
سنگ عقیق (Agate) یا آگات یکی از سنگ های ارزشمند و نیمه قیمتی است که از خانواده کوارتز می باشد. سختی این سنگ بین 6.5 تا 7 درجه در مقیاس موس است. سنگ عقیق ظرافت خاصی دارد و دارای رنگ هایی زیبا و متفاوت است.
سنگ عقیق با توجه به اشکال گوناگون کاربردهای بسیاری دارد. برای مثال از این کانی زیبا در ساخت جواهرات بخصوص برای ساخت انگشتر عقیق استفاده زیادی می شود. همچنین امروزه در ساختمان های تجاری، رستوران ها و هتل ها حتی در منازل برای افزایش زیبایی، آرامش و انرژی خوب در فضا استفاده می شود.
کاربرد:تزئینی و جواهرات،مجسمه سازی،کلکسیونی،مصارف صنعتی
عقیق خزه ای
عقیق خزه یا عقیق شجر یکی از کمیاب ترین انواع سنگ های عقیق می باشد که رنگ زمینه آن سفید است و بر روی خود طرح هایی با رنگ های گوناگون دارد. نکته جالب این است که عقیق شجر همان عقیق سفید است که در هنگام رعد و برق در طبیعت طرح اشیاء و مناظر را بر روی خود چاپ می کند.
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهر راور و شهداد یافت شده است.
عقیق نواری یا سلیمانی
سنگ عقیق سلیمانی اصل اغلب رگه های سیاه و سفید دارند اما به رنگ های متنوع زیادی یافت می شوند. در برخی موارد مدل هایی که استخراج گردیده است به علت خاصیت رنگی بینظیر و منحصر به فرد خود در موزه های مهم نگه داری می شوند.
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهربم ،شهربابک و رابر یافت شده است.
عقیق جزع
سنگ جزع دارای رنگ قهوه ای سوخته، زرد مایل به قهوه ای و یا سرخ مایل به قهوه ای و در مواردی سیاه مایل به قهوه ای است . طبع این نگین فاخر از تلالو عمیق تری نسبت به سایر انواع عقیق برخوردار است . به این صورت که تلالو رنگ را در عمق سنگ میبینید نه در سطح سنگ
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرستان شهداد ،شهربابک،رابر یافت شده است.
عقیق آبی
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرستان بافت و شهداد یافت شده است.
سنگ آمیتیست یا یاقوت ارغوانی( amethyst)
آمیتیست سنگی شفاف با سختی 7 در مقیاس موس و جزو پرطرفدارترین نوع در خانواده کوارتز می باشد. رنگ این گوهر به علت ترکیبات ناخالصی آهن دار است. این گوهر معمولا به صورت کریستال شش وجهی یافت می شود و در سنگهای آذرین و دگرگونی، به ویژه گرانیت و گنیس (سنگ جرقه) رشد می کند.
کاربرد:تزئینی و جواهرات،کلکسیونی
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهربم ،رفسنجان،راین یافت شده است.
سنگ پیروپ(نیازمند یررسی بیشتر) (Pyrope)
سنگ پیروپ از کانیهای سیلیکاتی و یک گوهرسنگ است که از سیلیس، آلومینیوم و منیزیم تشکیل شده است. این کانی زیبا و باارزش کاربردهای زیادی در جواهرسازی (به عنوان سنگ قیمتی) و همچنین در ساخت ابزارهای برش، تراش و حفاری دارد.
کاربرد: ابزار برش، صیقلی و حفاری و سنگ تزئینی
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرهای بافت،سیرجان و شهربابک یافت شده است.
سنگ کوارتز( Quartz)در کوهی طبیعی
کوارتز یکی از مفیدترین مواد طبیعی در جهان است. مفید بودن آن می تواند با خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن مرتبط باشد. این سنگ در مقیاس موهس دارای سختی هفت است که آن را بسیار با دوام می کند و از نظر شیمیایی در تماس با اکثر مواد بی اثر است. همچنین دارای ویژگی های الکتریکی و مقاومت در برابر حرارت است که باعث ارزشمند بودن آن در محصولات الکترونیکی می شود.
کاربرد:تزئینی و جواهرات،کاروینگ،کلکسیونی،شیشه سازی،ماسه ریخته گری،مواد ساینده،صنعت نفت و گاز،ساخت لاستیک،رنگ،بتونه و..
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرهای رفسنجان،راور،زرند و کوهبنان یافت شده است.
سنگ ابسیدین: (OBSIDIAN)
سنگ ابسیدین (Obsidian) یک سنگ شیشه ای آتشفشانی است که به طور طبیعی تشکیل می شود . این سنگ از خنک شدن سریع گدازه فلسیک ناشی می شود و به طور طبیعی سیاه رنگ با بافت و درخشش شیشه ای است. اما چندین رنگ دیگر از این سنگ نیز وجود دارد از جمله رنگین کمان ، دانه برفی ، طلا و ماهون.
کاربرد: ابزار برش، ابزار جراحی و سنگ تزئینی
نمونه هایی از این گوهر سنگ درشهرهای شهداد و کوهبنان یافت شده که نیازمند تحقیق و بررسی بیشتر می باشد.
